Ziemiaństwo i jego działalność gospodarcza
na ziemiach polskich w XIX i XX wieku

Ogólnopolska konferencja naukowa

Data: 21 maja 2026 r., czwartek
Godziny: 09:00-17:10
Miejsce: Toruń, ul. Czerwona Droga 8 (siedziba Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa)

Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa w Toruniu zaprasza do udziału w konferencji naukowej pod hasłem przewodnim Ziemiaństwo i jego działalność gospodarcza na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Jest to piąte toruńskie spotkanie poświęcone ziemiaństwu, organizowane przez naszą instytucję. Ich celem jest spojrzenie na historię tej grupy społecznej i jej otoczenia z różnych perspektyw – naukowej, muzealnej, społecznej czy kulturotwórczej itp. W wydarzeniach uczestniczą naukowcy, przedstawiciele muzeów, stowarzyszeń oraz regionaliści, którzy podejmują badania lub popularyzują problematykę ziemiańską.

W 2026 r. skupiamy się na aspekcie gospodarczym życia ziemian na terenach polskich w XIX i XX wieku. Proponujemy szerokie ujęcie tematu – nie tylko gospodarki rolnej i zarządzania majątkiem, ale także innych inicjatyw przemysłowych, w których uczestniczyła ta grupa społeczna. Chcielibyśmy omówić rolę ziemian w modernizacji szeroko pojętej gospodarki oraz ich wpływ na efektywność gospodarstw, a także poruszyć temat wdrażania nowoczesnych technologii rolniczych w majątkach ziemskich. Interesują nas zarówno konkretne przykłady, jak i syntetyczne ujęcia tematyki.

Pełny program znajduje się poniżej.

Wstęp na konferencję jest bezpłatny.

Organizator:
Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa w Toruniu
Czerwona Droga 8
tel. +48 56 649 45 99
biuro@kpcd.com.pl

PROGRAM

09:00
Otwarcie konferencji i powitanie uczestników
dr Marek Rubnikowicz, dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa w Toruniu

PANEL I 09:20-11:00

09:20
Dzienniki korespondencyjne kancelarii przybocznej Stanisława Kostki Zamoyskiego z lat 1812-1833 jako źródło do dziejów organizacji i zarządu majątkiem ziemiańskim
dr hab. Krzysztof Syta, prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

09:40
Hodowla koni remontowych w majątkach ziemiańskich w okresie międzywojennym w świetle materiałów wojskowych
dr hab. Jarosław Durka, prof. UK (Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego)

10:00
Źródła do badań nad działalnością gospodarczą ziemiaństwa w okresie XIX – I poł. XX w. na przykładzie spuścizny dokumentacyjnej Archiwum Ordynacji Zamojskiej ze Zwierzyńca
Katarzyna Gałęzowska (Archiwum Państwowe w Lublinie)

10:20
Nie tylko gorzelnie, cukrownie, mleczarnie… Nietuzinkowy pomysł na ziemiański biznes małżeństwa Żurowskich z Leszczkowa
dr Karol Kubicki (Kraków)

10:40
Dyskusja

11:00
Przerwa kawowa

PANEL II 11:20-13:00

11:20
Działalność gospodarcza Skórzewskich
prof. dr hab. Ryszard Nowicki (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy)

11:40
Udział właścicieli ziemskich powiatu włocławskiego w przemyśle w II poł. XIX i I poł. XX w.
dr Michał Raczkowski (Instytut Historii PAN)

12:00
Gospodarka majątków ziemskich w regionie bydgoskim w latach 1920–1945. Wybrane aspekty
dr Katarzyna Grysińska-Jarmuła (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy)

12:20
Cukrownia i rafineria Repphanów w Zbiersku 1852-1909. O udanej próbie połączenia kapitału ziemiańskiego i przemysłowego
dr Sławomir Przygodzki (Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego)

12:40
Dyskusja

13:00
Przerwa obiadowa

PANEL III 13:50-15:10

13:50
Modernizacja za wszelką cenę? Wkład ziemianek w rozwój gospodarczy majątków w Królestwie Polskim w końcu XIX i początku XX wieku
dr Ewelina Maria Kostrzewska (Uniwersytet Łódzki)

14:10
Stanisław Chełchowski jako organizator życia społeczno-gospodarczego w Królestwie Polskim
dr Piotr Kaszubowski (Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie)

14:30
Gospodarcze Inicjatywy Zjednoczonych Kół Zjazdów Rolniczych wobec kryzysu ziemiaństwa galicyjskiego pod koniec XIX wieku
dr Piotr Ruciński (Instytut Pamięci Narodowej, Wrocław)

14:50
Ziemianie i ich majątki w okresie II wojny światowej na przykładzie zachodniej części województwa lwowskiego
dr Łukasz Chrobak (Instytut Pamięci Narodowej, Rzeszów)

15:10
Dyskusja

15:30
Przerwa kawowa

PANEL IV 15:50-17:10

15:50
Polna przenośna kolejka wąskotorowa (600 mm) systemu Dolberga (1885) z majątku ziemskiego Jana Sczanieckiego z Nawry (pow. Toruń)
dr Jacek Lewicki (Hajnówka)

16:10
Gospodarstwo Jana Sczanieckiego w Nawrze w okresie lat 1919 – 1939, w świetle  fotografii archiwalnych ze zbiorów rodzinnych Sczanieckich
Adam Sczaniecki (Ciechanów)

16:30
Wpływ warunków hydrogeologicznych na hodowlę trzody i bydła w majątku Nawra
Iga Jaraczewska (Stowarzyszenie Potomków Rodziny Sczanieckich), Andrzej Piotrowski  (Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy)

16:50
Dyskusja

17:10
Zakończenie konferencji