MAŃKOWSKI Alfons

MAŃKOWSKI Alfons

(1870-1941), ksiądz, działacz społeczny, historyk Pomorza.

Urodził się dnia 10 listopada 1870 r. w Kuntersztynie koło Grudziądza. Był synem Jakuba, zamożnego chłopa, i Franciszki z Kamińskich. Uczęszczał do gimnazjum w Grudziądzu, a po jego ukończeniu rozpoczął studia na Seminarium Duchownym w Pelplinie i na Uniwersytecie Jagiellońskim. Święcenia kapłański otrzymał w 1895 r. Do 1920 pracował jako wikary bądź administrator w różnych miejscowościach: Gniew (ok. 1895), Tuchola (ok. 1896), Lembarg (ok. 1897), Nowe (1898-1899), Stara Kiszewa (1899-1900), Sarnowo (ok. 1901), Fordon (1902-1903), Przysiersk (1903-1904), Lubiszewo (1904-1910), Złotowo k. Lubawy (ok. 1910-1920). W latach 1920-1923 był proboszczem w Radzyniu Chełmińskim, a od 1923 do 1940 w Lembargu, pow. brodnicki. W każdej z parafii aktywnie włączał się w działania społeczne oraz narodowe. W Gniewie, Tucholi i Nowem opiekował się towarzystwami przemysłowymi i ludowymi. W 1903 uczestniczył w zjeździe organizacyjnym Związku Towarzystw Polskich w Toruniu. Jako wikarym w Lubiszewie był współzałożycielem i członkiem zarządu Banku Ludowego w Tczewie. W okresie 1910-1918 współpracował z „Gazetą Olsztyńską” i działaczami warmińskimi. Od 1912 był opiekunem Związków Śpiewaczych na Prusy Zachodnie i Warmię. W 1920 uczestniczył w akcji plebiscytowej na terenie Warmii, Mazur i Powiśla. W okresie międzywojennym skupiał się głównie, na działalności naukowej i organizacyjnej. Szczególnie dużo pracy i uwagi poświęcał Towarzystwu Naukowemu w Toruniu, którego był członkiem zwyczajnym od 1897, członkiem dożywotnim od 1913, a od 1925 honorowym. W 1920 wybrano go na redaktora wydawnictw tegoż Towarzystwa. Od 1923 do 1939 pełnił również funkcję jego prezesa. Pełnił również odpowiedzialne funkcje w innych organizacjach naukowych i w instytucjach kościelnych. Był związany m.in. z Polskim Towarzystwem Przyjaciół Nauki, Polską Akademią Umiejętności czy Instytutem Bałtyckim. Opublikował ponad 280 prac i artykułów, w których zajmował się głównie piśmiennictwem i dziejami książki polskiej, polskością Pomorza, historią diecezji chełmińskiej i warmińskiej, biografiami wybitnych ludzi Pomorza, a także osadnictwem i zwyczajami na Pomorzu. Już za życia był doceniany przez współczesnych. Wyrażało się to m.in. nadaniu mu członkostwa honorowego Korporacji Studentów Uniwersytetu Poznańskiego w 1923, w 1925 kiedy został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, czy w 1927 gdy papież Pius XI nadał mu godność prałata domowego. Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany przez Niemców w 1939 i zwolniony, następnie znów aresztowany we wrześniu 1940. Został wówczas wywieziony do obozu koncentracyjnego w Stutthofie, gdzie zmarł 12 lutego 1941 r. Po śmierci pochowany był na Zaspie k. Wrzeszcza, w 1951 jego prochy przeniesiono na cmentarz parafialny w Lembargu.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Stefan Bilski, Słownik biograficzny regionu brodnickiego, Brodnica-Toruń 1991, s. 71-73.

CEMKA Franciszek

CEMKA Franciszek

(1946 – 2018), polski archeolog, muzeolog.

Urodził się dnia 5 maja 1946 r. w Tucholi. Tam też w późniejszych latach pobierał nauki w szkole podstawowej i w Liceum Ogólnokształcącym. Podjął studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, na kierunku archeologia. Tytuł magistra uzyskał w 1970 r. Po ukończeniu studiów podjął pracę na stanowisku asystenta w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi, nastepnie w Biurze Badań i Dokumentacji Zabytków. Blisko współpracował z Ryszardem Stanisławskim, wieloletnim dyrektorem Muzeum Sztuki w Łodzi. W 1974 podjął pracę w Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi, nadzorując działalność muzeów w tym województwie. W tym samym roku przeniósł się do Warszawy, gdzie podjął pracę w Zarządzie Muzeów i Ochrony Zabytków (kierowanym przez dyrektora dr. Bohdana Rymaszewskiego) w Ministerstwie Kultury i Sztuki. W ministerstwie tym, które zmieniało nazwy, pracował do przejścia na emeryturę. Zajmował się nadzorowaniem działalności muzeów w całym kraju, w szczególności tzw. muzeów centralnych – bezpośrednio podporządkowanych Ministrowi Kultury. Zajmował stanowisko m.in. naczelnika ds. muzeów, a następnie dyrektora departamentów: Muzeów, potem Ochrony Dziedzictwa Narodowego, i przed emeryturą – radcy ministra. Był współautorem ustawy o muzeach z 1996 roku, ale także włączał się w reformę samorządową w Polsce. Był współorganizatorem archeologicznej służby konserwatorskiej i koordynatorem projektu „Archeologiczne Zdjęcie Polski”. Współtworzył Międzynarodową Radę Oświęcimską oraz przez wiele lat współpracował z prof. Władysławem Bartoszewskim. Kierowanie ministerialnymi departamentami, które zajmowały się sprawami muzeów w Polsce, przekładało się na jego aktywne uczestnictwo w różnych gremiach związanych z tą problematyką. Był członkiem m.in. Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM, Rady Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, honorowym członkiem Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu, przewodniczył pracom Rady Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu i Rady Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie. W l. 2000-2006 z ramienia Ministerstwa Kultury był członkiem Kolegium Redakcyjnego „Muzealnictwa”. Zawsze podkreślał znaczenie osobistych więzi z Kaszubami i Pomorzem. Czynnie uczestniczył w działalności Zrzeszenia Kaszubsko Pomorskiego. Osoby znające go podkreślały, że był człowiekiem niezmiernie pracowitym, rzetelnym, dociekliwym i kompetentnym, a przy tym bardzo cierpliwym i tolerancyjnym. Zmarł 13 października 2018 r. w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Jacek Rulewski, Franciszek Cemka (1946-2018) [w:] Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków [internet: http://www.skz.pl/skz_files/skz_glossary/index.html; dostęp 07.06.2023 r.]

RASZEJA Leon

RASZEJA Leon Ignacy

(1901 – 1939), działacz społeczny, sędzia, prezydent Torunia.

Ur. w Chełmnie, gdzie uczył się w gimnazjum i działał w towarzystwie filomackim. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. Studiował prawo na Uniwersytetach w Krakowie i Poznaniu, kończąc je w 1926 r. Pracował następnie w sądach w Toruniu, Chełmnie i Czersku. Po zdaniu w 1930 r. egzaminu sędziowskiego rozpoczął pracę w sądzie w Tucholi, później także w Czersku. W 1932 r. został sędzią okręgowym w Grudziądzu. W 1936 r. został wybrany prezydentem Torunia. Za jego kadencji powstały liczne instytucje, wybudowano okazałe gmachy miejskie. Działał także społecznie i angażował się w działalność stowarzyszeń i zrzeszeń. W 1939 r. przygotowywał miasto do obrony w razie wybuchu wojny, a po jej rozpoczęciu ewakuował do Lublina najważniejsze agendy miejskie. Tam został odwołany ze stanowiska, zaciągnął się do wojska i zginął już 9 IX w trakcie nalotu. Pochowany w Lublinie wśród poległych w trakcie obrony miasta.

&nbsp

Współcześnie w regionie upamiętniony poprzez:

– ulica Leona Raszei w Toruniu (dzielnica Na Skarpie)
– tablica pamiątkowa w Chełmnie, ul. Rynek 14

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Kazimierz Przybyszewski, Raszeja Leon Ignacy, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 213-215.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.