ŁĘGA Władysław Jan

ŁĘGA Władysław Jan

(1889 – 1960), historyk, archeolog, etnograf, podpułkownik, duchowny.

Ur. w Miranach (pow. Sztum). Tam ukończył szkołę podstawową. Do gimnazjum uczęszczał w wielkopolskim Rogoźnie. W 1910 r. wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie, gdzie do 1914 r. studiował teologię i filozofię. Od 1914 do 1915 r. był wikariuszem w Szczuce niedaleko Brodnicy. W 1915 r. przebywał na froncie wschodnim jako kapelan i sanitariusz. W 1916 r. wikariusz w Grucznie (pow. świecki). W 1918 r. wcielony kolejny raz do wojska, znalazł się na froncie zachodnim i dostał się do niewoli amerykańskiej. W 1919 r. wstąpił do Armii Hallera. Po powrocie do kraju związał się z Grudziądzem. Był tu proboszczem w parafii wojskowej i kapelanem w Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Osiągnął rangę podpułkownika. W okresie przygotowań do plebiscytu na Powiślu działał aktywnie w okolicach Sztumu. W 1939 r. powołano go do wojska. Po wojnie pracował przez krótki okres w parafii w Radzyniu Chełmińskim, ale jeszcze w 1945 r. został administratorem parafii pw. NMP „Gwiazdy Morza” w Sopocie. Został także dziekanem gdańskim.
Spełniał się także w pracy naukowej, zarówno jako historyk, archeolog i etnograf. Archeologię studiował w Poznaniu, tam w 1928 r. uzyskał doktorat na podstawie rozprawy o kulturze Pomorza we wczesnym średniowieczu. Prowadził liczne badania terenowe. Zajmował się poza tym historią lokalną i folklorem. Wydał m.in. przewodniki po Grudziądzu. Działał w licznych towarzystwach, dzięki jego zaangażowaniu znacznie poszerzyły się zbiory muzealne w Grudziądzu. Zm. 2 VIII 1960 r. w Sopocie i tam został pochowany.

&nbsp

Współcześnie w regionie upamiętniony poprzez:

– Muzeum im. ks. W. Łęgi w Grudziądzu

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Wiesław Bieńkowski, Łęga Władysław Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 18, 1973.

KARŁOWSKA Maria

KARŁOWSKA Maria

(1865 – 1935), założycielka Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej, błogosławiona Kościoła Katolickiego.

Ur. się w rodzinie ziemiańskiej, w majątku Słupówka (ob. Karłowo, gm. Kcynia). W 1870 r. przeniosła się wraz z rodziną do Poznania. Od 1882 r., po śmierci rodziców, opiekowała się nią starsza siostra. Wówczas też zaczęła działalność dobroczynną, którą od 1892 r. skierowała głównie na pomoc kobietom zajmującym się prostytucją, otwierając z myślą o nich dwa lata później „oratorium pracy”. Habit włożyła w 1896 r. W 1902 r. złożyła śluby. W 1909 r. jej zgromadzenie uzyskało zatwierdzenie statutu, a trzy lata później osobowość prawną. Konstytucje zgromadzenia zostały natomiast zatwierdzone w 1918 r. przez arcybiskupa Dalbora. Zgromadzenie swoje pierwsze placówki zakładało już nieco wcześniej w Winiarach niedaleko Poznania i w Lublinie-Wiktorynie. Przybyły także do Torunia, podejmując pracę w szpitalu na oddziale dermatologicznym, który pozbawiony był personelu po wyjeździe w 1920 r. niemieckich sióstr. Karłowska wraz z siostrami miała zająć się przede wszystkim kobietami z chorobami wenerycznymi. Jeszcze w tym roku, 9 września, biskup chełmińskich Augustyn Rosentreter zgodził się na otwarcie w Toruniu domu Sióstr Pasterek. Sama Karłowska w Toruniu nie zamieszkała, ale bardzo często tu bywała, szczególnie w związku z licznymi problemami dotyczącymi funkcjonowania i finansowania szpitala. Bardziej związała się natomiast z założonym w 1925 r. niedaleko Torunia domem zakonnym w Pniewitem. W tym okresie, a także w kolejnych latach udało się założyć także placówki w Topolnie, Łodzi-Radogoszczy, Romanowie, Dębowej Łące i Jabłonowie Pomorskim. Karłowską odznaczono w 1928 r. Złotym Krzyżem Zasługi. Zm. w Pniewitem w 1935 r. Pochowana w Jabłonowie, najpierw przy wejściu do kościoła, następnie przeniesiona do krypty w kaplicy domu zakonnego w Jabłonowie. W 1997 r. beatyfikowana przez papieża Jana Pawła II.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Waldemar Rozynkowski, Karłowska Maria, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 127-129.

GOŁOMSKI Bernard

GOŁOMSKI Bernard

(1889 – 1939), duchowny, ofiara zbrodni hitlerowskiej.

Ur. w Kurkocinie niedaleko Wąbrzeźna. Uczył się w gimnazjum w Chełmnie i tam zdał w 1910 r. maturę. W okresie pierwszej wojny światowej krótko pracował jako sanitariusz. Wstąpił następnie do seminarium w Pelplinie. Święcenia przyjął w 1916 r. Jako wikariusz pracował w parafiach w Lisewie, Bysławiu, Brodnicy i Czersku. W Brodnicy był prezesem Towarzystwa Śpiewu św. Cecylii, a także współpracował z organizacją filomacką. W 1921 r. został sekretarzem generalnym Katolickiego Związku Młodzieży Polskiej na Diecezję Chełmińską. Od 1923 do 1926 r. był prefektem w Państwowym Gimnazjum Męskim w Toruniu. Od 1926 r. był kuratusem w Dąbrówce Królewskiej koło Grudziądza. W 1928 r. wrócił do Torunia i związał się z kuracją, a następnie z parafią w Toruniu-Mokre, angażując się w sprawę wybudowania tam świątyni. Osiągnięcie tego celu okazało się wówczas bardzo trudne i nie zostało w pełni osiągnięte w okresie jego urzędowania. Dzięki niemu powstały natomiast w Toruniu dwie ochronki. Działał także w licznych organizacjach kościelnych. Był też członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu. W 1934 r. został proboszczem w Żukowie i pracował tam do wybuchu wojny, na początku której został aresztowany i zamordowany 25 listopada 1939 r. w lasach kaliskich.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Piotr Kurlenda, Gołomski Bernard, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 100-102.

GLICZNER Erazm

GLICZNER Erazm

(1535 – 1603), pedagog, pisarz religijny, pastor i kaznodzieja.

Ur. w Żninie. Tam rozpoczął naukę, którą kontynuował w gimnazjum w Złotoryi. W 1554 r. rozpoczął studia w Królewcu. Nieco wcześniej pracował na Litwie jako nauczyciel domowy. W 1558 r. rozpoczął też studia w Krakowie. W tym roku wydał rozprawę pt.
Książki o wychowaniu dzieci. Początkowo związany był z luteranizmem, następnie był kaznodzieją kalwińskim, natomiast od 1562 r. ponownie związał się z luteranami. Po okresowym działaniu w Wielkopolsce, w latach 1567-1569 był kaznodzieją w kościele NMP w Toruniu, po czym został pastorem w Grodzisku Wielkopolskim. W tym okresie swojej działalności publikował liczne teksty religijne. Poza tym w 1570 r. był jednym z inicjatorów zgody sandomierskiej zawartej pomiędzy wyznaniami protestanckimi. W 1595 r. uczestniczył w Toruniu w synodzie protestanckim. Pod koniec życia został nadwornym kaznodzieją Zofii z Zamoyskich Działyńskiej w Brodnicy oraz kaznodzieją w tamtejszej gminie. Tam zmarł 21 I 1603 r. i tamże został pochowany. Cenny księgozbiór Glicznera kupiła dla gimnazjum akademickiego toruńska Rada Miejska.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Stanisław Salmonowicz, Gliczner Erazm, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 98-99.

CZAPLIŃSKI Bernard

CZAPLIŃSKI Bernard

(1908 – 1980), biskup chełmiński.

Ur. w Grabowie Lubawskim. Uczył się w Lubawie, następnie, aż do uzyskania matury w Chojnicach (1927). Studia filozoficzno-teologiczne w Seminarium Duchownym w Pelplinie. Wyświęcony w 1931 r. W l. 1932-34 wikariusz w parafii pw. św. Mikołaja w Grudziądzu. Jeszcze w 1934 r. związał się z parafią św. Janów w Toruniu. Tu prowadził działalność charytatywną, działał w chórze i innych organizacjach i stowarzyszeniach działających przy parafii. W czasie II wojny światowej więziony, m. in. w Stutthofie, Sachsenhausen-Oranienburgu i Dachau. Po wojnie na krótko wrócił do Torunia, ale jeszcze w 1945 r. został administratorem parafii w Chojnicach, przystępując m.in. do odbudowy fary. W 1947 r. wrócił do Torunia i został proboszczem i prepozytem w bazylice św. Janów. W 1948 r. został sufraganem chełmińskim, od 1952 r. był także prepozytem kapituły katedralnej. Uczestnik Soboru Watykańskiego. Od 1973 r. biskup chełmiński. W trakcie jego pontyfikatu powstało 33 parafie. Pisał liczne listy pasterskie i odezwy duszpasterskie. Zmarł 30 XII 1980 r. 3 I 1981 r. został pochowany w katedrze w Pelplinie.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Piotr Kurlenda, Czapliński Bernard, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego , t. 1, Toruń 1998, s. 55-56.

CZAPLEWSKI Paweł

CZAPLEWSKI Paweł Antoni

(1849 – 1907), pisarz, historyk, uczestnik wojny francusko-pruskiej.

Ur. w Zblewie niedaleko Starogardu. Początkowo uczył się w szkole niemieckiej, następnie w Pelplinie i gimnazjum w Chojnicach. Po maturze (1896) studiował teologię w seminarium pelplińskim. Wyświęcony został w 1900 r. i został wikariuszem w parafii w Pręgowie pod Gdańskiem. Po krótkich pobytach w kilku parafiach, został w 1907 r. najpierw administratorem w Czarnowie, później proboszczem w Unisławiu (do 1910 r.). Następnie przeniósł się do parafii w Szynychu. Od 1921 do 1931 r. był proboszczem w Byszewie. W 1940 r. został aresztowany przez Gestapo i osadzony w obozie w Stutthofie, skąd ze względów zdrowotnych zwolniono go po kilku tygodniach. Związał się następnie z parafią w Miłobądzu. Z niej jak również z m.in. funkcji dziekana tczewskiego zrezygnował w 1951 r.
Dużo uwagi poświęcał pracy badawczej. Był aktywnym członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego prezesem wybierany był dwukrotnie. Publikował liczne prace z zakresu Historii Kościoła i często wygłaszał publiczne wykłady. Po odzyskaniu niepodległości brał aktywny udział w życiu politycznym. W 1928 r. otrzymał Złoty Krzyż Zasługi. Po wojnie został profesorem w seminarium w Pelplinie, dążył również do odbudowy TNT. Mimo rezygnacji ze stanowisk kościelnych, nadal pracował naukowo. Zmarł 12 I 1963 r. w Turze k. Tczewa. Spoczął na cmentarzu w Godziszewie.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Antoni Czacharowski, Czaplewski Paweł Antoni, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego , t. 1, Toruń 1998, s. 53-54.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.