SZCZĘSNY Tadeusz

SZCZĘSNY Tadeusz

(1913 – 1991), wydawca, księgarz.

Ur. się w Aleksandrowie Kujawskim w rodzinie wielodzietnej. Po skończonym gimnazjum i odbytej służbie wojskowej, wyjechał na studia z zakresu filologii polskiej do Warszawy. Uczył się tam w latach 1934-1939. Jeszcze przed wojną odbył praktykę w dziale wydawnictw Księgarni Polskiej. Po wybuchu wojny, brał udział w kampanii wrześniowej, walcząc w bitwie pod Kutnem, gdzie odniósł ciężkie rany. Pozostały czas okupacji spędził w Warszawie, rozpoczynając z czasem działalność w Armii Krajowej. Po wojnie rozpoczął pracę jako nauczyciel języka polskiego w Prywatnym Gimnazjum Towarzystwa Salezjańskiego w Aleksandrowie Kujawskim, gdzie funkcję dyrektora sprawował jego brat Mieczysław. Jeszcze w 1945 r. otworzył na ul. Szerokiej w Toruniu księgarnię naukową. W następnym roku przekształcił ją w spółkę i wraz ze współpracownikami przeniósł ją na Rynek Staromiejski 36. W tym czasie stał się także nieoficjalnym wydawcą prac naukowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Książki wydawał do 1949 r. Rok później został aresztowany pod zarzutem przestępstw dewizowych i skazany na 4 lata więzienia. Zwolniono go jednak po kilku miesiącach. Jego księgarnia została sprzedana, sam zaś znalazł zatrudnienie w wydawnictwie PAX, jako kierownik działu technicznego. W 1954 r. został redaktorem naczelnym wydawanego w Opolu Katolika. W 1958 r. wrócił do Warszawy, pracując przez szereg następnych lat w redakcjach licznych czasopism, głównie katolickich. W latach 70. pracował jeszcze w Wydawnictwach Przemysłu Maszynowego WEMA. W 1978 r. przeszedł na emeryturę. Zmarł 25 IX 1991 r. Pochowany został w Warszawie.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Wanda Ciszewska, Szczęsny Tadeusz, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 228-229.

PRAETORIUS Karl Gotthelf

PRAETORIUS Karl Gotthelf

(1767 – 1827), historyk, urzędnik, prezydent miasta Torunia.

Ur. w Toruniu, gdzie rozpoczął edukację. Na studia wyjechał do Lipska i Halle i przebywał tam w l. 1782-86. W 1787 r. już po powrocie do Torunia został sekretarzem rady. Zajął się wówczas także badaniem dziejów miasta. W 1790 r. uzyskał w Wittenberdze magisterium atrium liberalium i doktorat z filozofii. Po drugim rozbiorze Polski, został w ramach pruskiej administracji, pierwszym sekretarzem i dyrektorem kancelarii. W 1807 r., po zajęciu Torunia przez wojska napoleońskie został radcą i jeszcze w tym samym roku prezydentem miasta, które włączone zostało do Księstwa Warszawskiego. Urząd sprawował do 1809 r. W kolejnych latach był przewodniczącym rady, ławnikiem, posłem na sejm Księstwa Warszawskiego. Organizował przyjęcie w czerwcu 1812 r. w Toruniu Napoleona. Po powrocie miasta do Prus pozostał radcą. W 1820 r. przeszedł na emeryturę. Podjął się wówczas przygotowania kroniki miasta, a także opracował nowy katalog zasobu archiwalnego. Zm. w Toruniu 4 IX 1827 r.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Jerzy Serczyk, Praetorius Karl Gotthelf, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 204-205.

PISKORSKA Helena Stanisława

PISKORSKA Helena Stanisława

(1895 – 1973), działaczka społeczna i oświatowa, historyk-archiwista.

Ur. w Gnieźnie. Uczyła się najpierw w Witkowie, następnie, do matury, w gimnazjum w Bydgoszczy. Niebawem zamieszkała w Toruniu. Od młodych lat działała społecznie. Jeszcze w Bydgoszczy współpracowała z Dziennikiem Bydgoskim, od 1914 r., już w Toruniu, rozpoczęła działalność w zespole Wełnianka, pracując m.in. wśród młodzieży i osób biednych. Pracowała także w Komitecie Niesienia Pomocy Ofiarom Wojny w Królestwie Polskim, m.in. wysyłając odzież dla potrzebujących. W l. 1916-18 była redaktorem pisma „Żebraczek bezdomnych, od 1918 do 1920 r. udzielała się w Towarzystwie Opieki nad Dziećmi, m.in. sprowadzając z Westfalii do kraju polskie sieroty. Poza tym organizowała dla dzieci kolonie letnie, prowadziła szkółkę przy kościele św. Janów. Od 1918 r. członkini Polskiej Rady Ludowej. Po wojnie przygotowywała się do zawodu nauczycielki, została też członkiem TNT, Związku Polek, Polskiego Towarzystwa Historycznego i Towarzystwa Miłośników Torunia. Od 1925 nauczała w Miejskim Gimnazjum Żeńskim, od 1927 r. także w Archiwum Miejskim, którego od 1935 r. była kierowniczką. Publikowała ważne prace naukowe i popularnonaukowe. Po wybuchu wojny aresztowana i więziona w Forcie VII. W grudniu 1939 r. wznowiła pracę w archiwum. W listopadzie 1940 r. wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa. Od 1941 r. w Krakowie, gdzie pracowała w Archiwum. W Toruniu ponownie od 1945 r. Zajęła się na nowo organizacją Archiwum, które ponownie otwarto w 1947 r. W 1948 r. uzyskała magisterium na UW. W 1950 r. została doktorem, w 1957 r. docentem. Od 1951 do 1958 r. kierownik archiwum toruńskiego będącego w tym czasie Odziałem Terenowym Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Bydgoszczy. W 1960 r. przeszła na emeryturę nadal jednak pracując naukowo. Kilkukrotnie odznaczana. Zm. 19 XII 1973 r. Pochowana na cmentarzu św. Jerzego.

&nbsp

Współcześnie w regionie upamiętniony poprzez:

– ulica Heleny Piskorskiej w Toruniu (dzielnica Rubinkowo)

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Karola Ciesielska, Piskorska Helena Stanisława, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 199-200.

PIETRYKOWSKI Tadeusz

PIETRYKOWSKI Tadeusz

(1895 – 1940), prawnik, bibliofil.

Ur. się w położonych niedaleko Żnina Gorzycach. Uczył się w gimnazjum niemieckim w Nakle nad Notecią, a od 1917 r. studiował filozofię w Berlinie. Naukę przerwał w związku z powołaniem do armii niemieckiej i wysłaniem na front w północnej Francji. Pod koniec 1918 r. wałczył już w powstaniu wielkopolskim i w 1919 r. został komendantem Kcyni i tamtejszego obozu jeńców niemieckich. Wziął także udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Został odznaczony Krzyżem Walecznych. Wrócił na studia do Poznania, kończąc je w 1924 r. Przeniósł się następnie do Torunia rozpoczynając tu działalność prawniczą. Włączył się też w działalność naukową i kulturalną miasta, przystępując m.in. do Towarzystwa Naukowego w Toruniu i Konfraterni Artystów. W 1926 r. został jednym z współzałożycieli Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela i objął funkcję sekretarza. Jednocześnie sam gromadził cenny i obszerny księgozbiór, a także publikował w regionalnej prasie. Opublikował też książkę pt. Ruch niepodległościowy na Pomorzu. Poza działalnością społeczną ceniony był, także na szczeblu centralnym, przede wszystkim za swoją działalność prawniczą. Z tego też powodu w 1937 r. został wiceprezesem, a dwa lata później prezesem sądu okręgowego w Katowicach. Także na Śląsku szybko włączył się w działalność bibliofilską. Po wybuchu wojny trafił do wojska. Kierował konwojem ewakuującym katowicki sąd do Tarnopola. Został tam aresztowany przez sowietów, osadzony w Kozielsku, a następnie zamordowany w 1940 r. w Katyniu.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Tadeusz Zakrzewski, Pietrykowski Tadeusz, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 199-201.

OSSOWSKI Paweł

OSSOWSKI Paweł

(1878 – 1939), prawnik, działacz polityczny, senator RP.

Ur. w Śliwicach niedaleko Tucholi. Uczył się w gimnazjum w Chełmnie i tam rozpoczął działalność filomacką. W 1900 r. po zdanej maturze wyjechał na studia do Niemiec. Filozofii, ekonomii i prawa uczył się w Monachium, Bonn i Berlinie. W 1904 r. nadano mu stopień doktora. Po odbyciu służby wojskowej i krótkiej praktyce prawniczej w Niemczech, w 1910 r. został adwokatem w Chełmnie. Zaangażował się w działalność narodową, był członkiem licznych towarzystw, m.in. TNT. Należał też do współzałożycieli gazety „Nadwiślanin”. Za swoją działalność bywał karany przez władze zaborcze. W trakcie I wojny światowej służył w armii niemieckiej. Kontynuował nadal praktykę adwokacką będąc m.in. w 1917 r. w Grudziądzu radcą przy pruskim sądzie wojennym. Po wojnie związał się z Chełmnem będąc czołową postacią tamtejszego ruchu polskiego. Był też ekspertem rządu polskiego w rokowaniach dotyczących powrotu do Polski Pomorza. Zajął się organizacją polskiej administracji w Chełmnie, w 1920 r. został też komisarycznym starostą chełmińskim, a w latach 1921-1922 piastował urząd starosty powiatu chełmińskiego. Następnie związał się z Toruniem, gdzie kontynuował działalność prawniczą, a także włączył się w działalność społeczno-polityczną. W 1928 r. został wybrany senatorem. Był wielokrotnie odznaczany. Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany i uwięziony w Forcie VII. 28 października 1939 r. został rozstrzelany na Barbarce.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Kazimierz Przybyszewski, Ossowski Paweł, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 186-188.

NOWICKI Julian

NOWICKI Julian

(1910 – 1936), działacz robotniczy.

Ur. w Barcinie. Uczył się w Gimnazjum w Inowrocławiu. Odbył też kurs kupiecki. Następnie podjął pracę w kopalniach wapna w Piechcinie i Krotoszynie. Od pocz. lat 30. XX w. zaangażował się w działalność związkową. Przeniósł się wówczas do Bydgoszczy, gdzie dokształcał się w Szkole Przemysłowej. Być może kształcił się także w Gdańsku w szkole technicznej. W 1933 r. miał wrócić do Barcina i rozpocząć bliską współpracę z ruchem komunistycznym. W 1934 r. został sekretarzem Związku Zawodowego Robotników Rolnych w województwie pomorskim. Publikował też na łamach komunistycznej prasy. W 1935 r. związał się z Toruniem zostając tu sekretarzem okręgowym Klasowych Związków Zawodowych. Sam znajdując się w nienajlepszej sytuacji materialnej, skupiał się w działalności związkowej na tematach warunków pracy i bezrobocia. Od wiosny 1936 r. toruńscy bezrobotni rozpoczęli organizować wiece i manifestacje. Na jednym z nich, 3 czerwca, występował również Nowicki. Kilka dni później był współorganizatorem kolejnego spotkania bezrobotnych. Został wówczas wybrany na jednego z delegatów, którzy udać mieli się z postulatami do wojewody. Wobec uzyskania jedynie obietnic demonstranci w sposób bardziej zdecydowany ruszyli na ulice. Nowicki wraz z jednym z działaczy starał się niezwłocznie uzyskać zgodę na demonstrację od starosty. Starania te okazały się jednak nieskuteczne, a demonstranci mimo próśb by się rozeszli, starli się z policją, a w wyniku zajść zabity został Nowicki. Do jego zastrzelenia nie chciała przyznać się policja. Sugerowano, że padł on od strzału oddanego z tłumu demonstrantów. Jego śmierć środowiska antyrządowe starały się wykorzystać do dalszych protestów. Środowiska związkowe i lewicowe śmierć Nowickiego starały się uczcić i na lata upamiętnić. Także po II wojnie światowej Nowicki traktowany był jako jedna z najważniejszych postaci pomorskiego ruchu robotniczego. W 1956 r. odsłonięto tablicę upamiętniającą jego śmierć. Wówczas jego imię otrzymała też cześć obecnej Szosy Chełmińskiej, a także dwie toruńskie szkoły. Przed tablicą Nowickiego przez wiele dziesięcioleci odbywały się uroczystości organizacji lewicowych.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Mirosław Golon, Nowicki Julian, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 179-182.

MOSSAKOWSKI Józef

MOSSAKOWSKI Józef

(1897 – 1972), historyk, działacz społeczny.

Ur. w Pływaczewie niedaleko Wąbrzeźna. Uczył się w Chełmnie. Działał w organizacji Filomatów. W 1916 r. walczył w wojsku niemieckim na froncie zachodnim. Od 1919 r. włączył się w działalność niepodległościową w ziemi chełmińskiej i Wielkopolsce. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej. Dosłużył się stopnia podporucznika. Członek formacji wkraczającej na początku 1920 r. do Torunia i przejmującego ziemie pomorskie. Rok później skończył służbę wojskową i od 1922 do 1926 r. studiował na Uniwersytecie Warszawskim, uczestnicząc w wykładach z historii, etnologii i etnografii. Po studiach pracował w rolnictwie, był też zarządcą w majątku Rówienica w powiecie świeckim. Od 1931 r. w Toruniu. Pracował w Książnicy Miejskiej i Instytucie Bałtyckim. Od 1934 r. członek TNT. Po wybuchu wojny uczestnik kampanii wrześniowej. Do 1945 r. przebywał w obozie jenieckim Woldenberg w Dobiegniewie, prowadząc wykłady dla więźniów. Po wojnie wrócił do Torunia. Działał w oświacie oraz włączył się w organizację UMK, na którym zatrudniony był od 1946 r. W l. 1947-50 kierownik biura Zarządu i Działu Wydawnictw TNT. W 1954 r. został kierownikiem uniwersyteckiego Archiwum. W 1960 r. uzyskał doktorat. Na emeryturę przeszedł w 1969 r. Zmarł 23 II 1972 r. Spoczął na cmentarzu św. Jerzego.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Jerzy Serczyk, Mossakowski Józef, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 181.

MICHAŁEK Stefan

MICHAŁEK Stefan

(1888 – 1955), prawnik, samorządowiec, prezydent miasta Torunia.

Ur. w Nowym Mieście nad Drwęcą, gdzie rozpoczął naukę, kontynuowaną w Brodnicy. Tam w 1907 r. zdał maturę. Studia prawnicze i ekonomiczne odbył w Bonn, Monachium i Królewcu. Następnie pracował w sądach w Iławie i Gdańsku. W drugim z tych miast od 1911 do 1912 r. odbył służbę wojskową. Walczył w armii niemieckiej na frontach wschodnim i zachodnim. Po wojnie, w 1919 r., był komendantem Straży Ludowej w Lubawie. Po krótkiej pracy w sądzie w Nowym Mieście, w 1920 r. został sędzią Sądu Okręgowego w Toruniu. W 1922 r. Rada Miejska wybrała go na prezydentem miasta, którym był do 1924 r. W tym okresie, w 1923 r., powstało z jego inicjatywy m.in. Towarzystwo Miłośników Torunia, którego został pierwszym prezesem. W następnym okresie pracował w Toruniu jako adwokat i notariusz. Działał także w powstałej w 1937 r. Pomorskiej Radzie Adwokackiej. W 1928 r. został posłem z ramienia endecji, jednak szybko zrezygnował z tej funkcji. Przez wiele lat zasiadał w radzie miejskiej Torunia, także jako jej przewodniczący. Poza tym członek sejmików powiatowego i wojewódzkiego. Działał w licznych organizacjach, m.in. w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” i Towarzystwie Naukowym w Toruniu. Po wybuchu II wojny światowej uwięziony w Forcie VII. Po wyjściu na wolność wyjechał do Warszawy, pracując tam jako tłumacz i notariusz. Po powstaniu warszawskim znalazł się w Radomiu, gdzie został dyrektorem Rady Głównej Opiekuńczej. W 1945 r. wrócił do Torunia do działalności adwokackiej. Wykładał także do 1949 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. W 1950 wyjechał do Warszawy. Tam zmarł 17 I 1955 r. Pochowany na Powązkach.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Kazimierz Przybyszewski, Michałek Stefan, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 174-175.

ŁYSKOWSKI Ignacy

ŁYSKOWSKI Ignacy/h3>
(1820 – 1886), ziemianin, agronom, pisarz, polityk.

Ur. w Mileszewach w rodzinie ziemiańskiej. Naukę rozpoczął w szkole miejskiej w Brodnicy, kontynuował ją w gimnazjum w Chojnicach, a od 1837 r. w gimnazjum w Chełmnie. Intensywnie uczył się wtedy języka polskiego i po zdanej maturze, w 1843 r. rozpoczął we Freiburgu studia na wydziale teologicznym. Przez krótki okres czasu studiował też w Bonn, a w 1845 r. podróżował po Włoszech i Szwajcarii, gdzie zaznajamiał się z ówczesnymi prądami politycznymi i umysłowymi. Zrezygnował też ze studiów teologicznych i we Wrocławiu został słuchaczem wykładów z zakresu literatury, filozofii i historii. Również te studia w wyniku choroby szybko porzucił i wrócił do Mileszew. Przetłumaczył pracę dotyczącą prowadzenia gospodarstwa rolnego, publikował również własne prace, w tym „Słowo Prawdy”, gdzie m.in. krytykował duchowieństwo i szlachtę za brak odpowiedzialności za kraj. Od 1848 r. włączył się w działalność Ligi Polskiej. Nadal aktywny był jako pisarz i publicysta. Pisał teksty m.in. o hodowli zwierząt. Sukcesem wydawniczym był zwłaszcza podręcznik Gospodarz czyli poradnik dla mniejszych właścicieli rolniczych. Został też redaktorem tygodnika Nadwiślanin, nieco później został też współwydawcą Gazety Toruńskiej. Aktywnie działał społecznie, angażując się choćby w powstawanie bibliotek ludowych. Włączył się też w działalność polityczną. W 1866 r. został wybrany z okręgu lubawskiego posłem do sejmu pruskiego. W 1881 r. został posłem do parlamentu Rzeszy. Przeciwstawiał się germanizacji oraz walczył o równouprawnienie języka polskiego. Dzięki niemu zaczęto nauczyć w tym języku w gimnazjum brodnickim. W 1869 r. brał udział w organizowaniu Towarzystwa Moralnych Interesów Ludności Polskiej pod Panowaniem Pruskim, a w 1874 r. był współzałożycielem Centralnego Zarządu Towarzystw Rolniczych w Prusach Zachodnich. W 1875 r. został też pierwszym prezesem Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Zm. 14 VII 1886 r. w Poznaniu.

&nbsp

Współcześnie w regionie upamiętniony poprzez:

– ulica Ignacego Łyskowskiego w Toruniu (dzielnica Rubinkowo)

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Szczepan Wierzchosławski, Łyskowski Ignacy, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 161-163.

ŁYSKOWSKI Mieczysław

ŁYSKOWSKI Mieczysław

(1825 – 1894), sędzia, działacz społeczny, bankier, poseł na sejm pruski.

Ur. się w Oborach niedaleko Chełmna. Początkowo uczył się w gimnazjum w Kwidzynie, później w Chełmnie, gdzie został członkiem tajnej organizacji „Polonia”. Od 1846 do 1848 r. studiował prawo we Wrocławiu. Przerwał następnie naukę by walczyć w Wiośnie Ludów, ale po upadku powstania wrócił na studia. Po odbyciu praktyki sądowej w Chełmnie i zdanym egzaminie pracował w latach 1853-1864 w sądach w Chełmnie, Wrocławiu, Wąbrzeźnie i Brodnicy. W Chełmnie współpracował z polskimi gazetami, będąc też w 1861 r. jednym z inicjatorów założenia „Przyjaciela Ludu”. W latach 1858-1864 był poza tym posłem na sejm pruski z okręgu brodnickiego, walcząc na jego forum o możliwość używania języka polskiego w administracji i sądownictwie. W tym okresie zakładał też Towarzystwa Pożyczkowe dla Przemysłowców w Brodnicy i Golubiu. W 1864 r. usunięto go jednak z urzędu sędziego w związku z wyrokiem sądu skazującym go za kontakty z organizacją przygotowującą powstanie. Wyjechał wówczas do Berlina, gdzie uzyskał kwalifikacje ekonomiczne. Już w 1866 r. był współzałożycielem Banku Kredytowego, pierwszego na Pomorzu Gdańskim banku komercyjnego, który od 1867 r. finansował „Gazetę Toruńską”. Od tego roku z jego inicjatywy w Toruniu miały się też odbywać sejmiki gospodarskie. W 1870 r. przeniósł się do Poznania gdzie objął stanowisko dyrektora Banku Rolniczego-Przemysłowego. Dwa lata później był jednym z twórców Towarzystwa Oświaty Ludowej. Przy jego udziale doszło poza tym do otwarcia w 1875 r. w Poznaniu Teatru Polskiego. Był także współtwórcą i od 1880 do 1885 r. prezesem Towarzystwa Czytelni Ludowych. W tym okresie zaangażował się też w działalność mającą na celu wsparcie Mazurów, w tym m.in. wydawanej przez nich prasy. W 1888 r. zaangażował się też w Poznaniu w działalność Banku Ziemskiego, celem uniemożliwienia przejmowania ziemi polskiej przez Niemców. Pełnił również funkcje w różnych towarzystwach. Zmarł w Poznaniu 18 I 1894 r.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Szczepan Wierzchosławski, Łyskowski Mieczysław, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 163-165.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.