WAGA Tadeusz

WAGA Tadeusz

(1905 – 1934), polski archeolog, kierownik Działu Archeologii Muzeum Miejskiego w Toruniu.

Urodził on się w 1905 r. w Brzezince (pow. oświęcimski). Maturę zdawał w 1924 r. w gimnazjum bydgoskim. Podjął studia na Wydziale Prawa, a następnie na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Doktoryzował się w oparciu o dysertację „Kultura nadodrzańskiej ceramiki sznurowej w Wielkopolsce”, która została wydana w formie monografii w 1931 r. Prowadził dość liczne badania terenowe, w tym w regionie kujawsko- pomorskim. Wymienić należy m.in. badania na cmentarzyskach kultury łużyckiej w Łążynie i Czarnowie, cmentarzysku z okresu późnolateńskiego i wpływów rzymskich w Gostkowie i grobów skrzynkowych w Cisowej i Gdyni-Chyloni. Prowadził także badania powierzchniowe w powiecie bydgoskim wokół Koronowa, w powiecie toruńskim i lubawskim. Mimo młodego wieku brał udział w międzynarodowych zjazdach archeologicznych w Hiszpanii, a w 1930 r. w Rydze, na których wygłaszał referaty. W 1934 r. wydał pracę „Pomorze w czasach prehistorycznych”. W latach 1931-1934 pełnił funkcję pierwszego kierownika działu archeologicznego Muzeum Miejskiego w Toruniu. Oprócz monografii naukowych przygotował kilkadziesiąt artykułów popularnych z zakresu pradziejów Pomorza, etnografii Kaszub, historii Towarzystwa Naukowego w Toruniu, ogłaszanych w czasopismach regionalnych. Utonął 2 kwietnia 1934 r. w Wiśle pod Toruniem. Pochowany został na toruńskim cmentarzu garnizonowym

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Jacek Woźny, Szkic do portretu zbiorowego archeologów z regionu kujawsko-pomorskiego, „Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego” t. 20, red. Z. Biegański i Wł. Jastrzębski, Bydgoszcz 2007, s. 11-28.

CHMARZYŃSKI Gwido

CHMARZYŃSKI Gwido

(1906 – 1973), historyk sztuki, konserwator zabytków, prof. Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, dyrektor Muzeum Wielkopolskiego.

Urodził się dnia 20 lipca 1906 r. w Nakle nad Notecią. jako syn Edmunda, urzędnika, i Pelagii z Dettlofów. Uczęszczał do miejscowej szkoły w latach 1913-21, następnie kontynuował naukę w Poznaniu, gdzie uczęszczał do Gimnazjum K. Marcinkowskiego. Tam zdał maturę w 1924 r. W latach 1924-25 realizował studia w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie do roku 1928 na Uniwersytecie Poznańskim. Pracę zawodową rozpoczął w 1929 jako pomocnik konserwatora wojewódzkiego w Poznaniu na okręg pomorski z siedzibą w Toruniu i funkcję tę pełnił do 1931. Tu równocześnie w latach 1929-35 był kustoszem Muzeum Miejskiego. Okres ten zaowocował napisaniem monografii „Sztuka w Toruniu” (wyd. w 1934). W 1932 r. obronił pracę doktorską pt. „Sarkofag Bolesława Chrobrego w Poznaniu i problem średniowiecznej plastyki sarkofagowej”. Dnia 1 maja 1935 r. powołany został na stanowisko adiunkta w Katedrze Historii Sztuki Uniwersytetu Poznańskiego. W czasie II wojny światowej przebywał w Krakowie, zaangażował się w tajne nauczanie na Uniwersytecie Jagiellońskim (1943–1944), trafił do obozu w Płaszowie. W latach 1944–1945 pełnił funkcję przewodniczącego rady nadzorczej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” w Krakowie. Po wojnie powrócił do Poznania na stanowisko adiunkta w Katedrze Historii Sztuki Uniwersytetu Poznańskiego, pełnił równocześnie od 15 kwietnia 1945 do 28 lutego 1948 funkcję dyrektora Muzeum Wielkopolskiego, następnie kustosza działu średniowiecznego tej placówki. Równocześnie był członkiem Komisji Rewindykacyjnej Dzieł Sztuki działającej na terenach byłej Rzeszy Niemieckiej i przyczynił się do powrotu na teren Wielkopolski i Poznania wielu zagrabionych przez okupanta zabytków ruchomych, w tym około 20 tys. eksponatów Muzeum Wielkopolskiego. Jako dyrektor Muzeum przyczynił się także do zabezpieczenia wielu zabytkowych dzieł sztuki z tzw. mienia podworskiego i poniemieckiego, głównie z pałaców na terenie Wielkopolski, przejmując je do zbiorów muzealnych. Efektem tej działalności było zwiezienie do Muzeum ok. 4300 obiektów. W latach 1945-55 wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie w 1953 mianowany został zastępcą profesora, a w 1955 prof. nadzwyczajnym. Natomiast w od 1959 do 1965 był kierownikiem Katedry Historii Sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu i przez jedną kadencję pełnił funkcję dziekana Wydziału Sztuk Pięknych. W latach 1966-70 kierował Katedrą Historii Sztuki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przez wiele lat by także przewodniczącym Komisji Historii Sztuki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jego zainteresowania naukowe koncentrował się wokół badań sztuki średniowiecznej, a szczególnie architektury. Działalność konserwatorska związana była z jego pracą w Toruniu i restauracją najcenniejszych zabytków w tym mieście. Zmarł 30 lipca 1973 w Kamieniu Pomorskim, ale został pochowany na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Henryk Kondziela, Chmarzyński Gwido (1906-1973), [w:] Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków [internet: http://www.skz.pl/skz_files/skz_glossary/index.html; dostęp 07.06.2023 r.]

CEMKA Franciszek

CEMKA Franciszek

(1946 – 2018), polski archeolog, muzeolog.

Urodził się dnia 5 maja 1946 r. w Tucholi. Tam też w późniejszych latach pobierał nauki w szkole podstawowej i w Liceum Ogólnokształcącym. Podjął studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, na kierunku archeologia. Tytuł magistra uzyskał w 1970 r. Po ukończeniu studiów podjął pracę na stanowisku asystenta w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi, nastepnie w Biurze Badań i Dokumentacji Zabytków. Blisko współpracował z Ryszardem Stanisławskim, wieloletnim dyrektorem Muzeum Sztuki w Łodzi. W 1974 podjął pracę w Urzędzie Wojewódzkim w Łodzi, nadzorując działalność muzeów w tym województwie. W tym samym roku przeniósł się do Warszawy, gdzie podjął pracę w Zarządzie Muzeów i Ochrony Zabytków (kierowanym przez dyrektora dr. Bohdana Rymaszewskiego) w Ministerstwie Kultury i Sztuki. W ministerstwie tym, które zmieniało nazwy, pracował do przejścia na emeryturę. Zajmował się nadzorowaniem działalności muzeów w całym kraju, w szczególności tzw. muzeów centralnych – bezpośrednio podporządkowanych Ministrowi Kultury. Zajmował stanowisko m.in. naczelnika ds. muzeów, a następnie dyrektora departamentów: Muzeów, potem Ochrony Dziedzictwa Narodowego, i przed emeryturą – radcy ministra. Był współautorem ustawy o muzeach z 1996 roku, ale także włączał się w reformę samorządową w Polsce. Był współorganizatorem archeologicznej służby konserwatorskiej i koordynatorem projektu „Archeologiczne Zdjęcie Polski”. Współtworzył Międzynarodową Radę Oświęcimską oraz przez wiele lat współpracował z prof. Władysławem Bartoszewskim. Kierowanie ministerialnymi departamentami, które zajmowały się sprawami muzeów w Polsce, przekładało się na jego aktywne uczestnictwo w różnych gremiach związanych z tą problematyką. Był członkiem m.in. Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM, Rady Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, honorowym członkiem Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu, przewodniczył pracom Rady Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu i Rady Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie. W l. 2000-2006 z ramienia Ministerstwa Kultury był członkiem Kolegium Redakcyjnego „Muzealnictwa”. Zawsze podkreślał znaczenie osobistych więzi z Kaszubami i Pomorzem. Czynnie uczestniczył w działalności Zrzeszenia Kaszubsko Pomorskiego. Osoby znające go podkreślały, że był człowiekiem niezmiernie pracowitym, rzetelnym, dociekliwym i kompetentnym, a przy tym bardzo cierpliwym i tolerancyjnym. Zmarł 13 października 2018 r. w Warszawie. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Jacek Rulewski, Franciszek Cemka (1946-2018) [w:] Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków [internet: http://www.skz.pl/skz_files/skz_glossary/index.html; dostęp 07.06.2023 r.]

BISKUP Krzysztof

BISKUP Krzysztof

(1952 – 2000), chemik, wykładowca Politechniki Gdańskiej, badacz i popularyzator fortyfikacji nowożytnych.

Urodził się dnia 16 grudnia 1952 r. w Toruniu. Był najstarszym z trójki dzieci toruńskich historyków, Mariana (mediewisty) i Ireny z d. Janosz, (historyczki, archiwistki). Szkołę podstawową oraz liceum ogólnokształcące ukończył w Toruniu, gdzie uzyskała maturę w 1971 r. Zainteresowanie i znaczną wiedzę o fortyfikacjach nowożytnych ujawnił już w liceum. Stał się liderem grupy uczniów o podobnych zainteresowaniach, z którymi założył nieformalny Toruński Klub Fortołazów (1969-72). Podjęła ona m.in. współpracę z miejskim konserwatorem zabytków w Toruniu, stając się społecznym opiekunem zabytków toruńskich fortów. W tym okresie miał za sobą współpracę z Eugeniuszem Gąsiorowskim przy pierwszym konserwatorskim rozpoznaniu twierdzy Toruń, i pierwszą publikację na łamach czasopisma „Mówią Wieki”. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Chemii na Politechnice Gdańskiej, gdzie uzyskał dyplom inżyniera chemii w roku 1976. W następnych latach odbył studia uzupełniające, takie jak: kurs chemii materiałów budowlanych (w latach 1976-77), historia architektury, konserwacja zabytków i techniki budownictwa (w latach 1976-78). Równolegle pracował na Politechnice Gdańskiej w Katedrze Historii i Teorii Architektury Wydziału Architektury od 1976 na stanowisku pracownika inżynieryjno-technicznego, od 1982 asystenta, a od 1986 adiunkta. Szczególnym obiektem jego zainteresowań badawczych była problematyka konserwatorska budowli obronnych. Brał udział w wizjach lokalnych fortów oraz podejmował się inwentaryzacji obiektów fortecznych. Przeprowadzone obserwacje sprawiły, że aktywnie zabierał głos w kwestii oceny podejście do zabytków fortyfikacji w Polsce w 2. poł. XX w.. Formułował wytyczne konserwatorskie do fortyfikacji Torunia, Kostrzyna, Grudziądza, Gdańska, Świdnicy. Miał znaczący udział w przygotowaniu rewitalizacji Fortu Grodzisko i przeprowadzonej rewaloryzacji Fortu Biskupiej Górki w Gdańsku. W Srebrnej Górze zajmował się edukacją harcerskich przewodników w zakresie fortyfikacji oraz współpracował z harcerzami ze szkół górniczych z Katowic w Forcie Ostróg tworząc Harcerski Korpus Srebrnogórski. Angażował się w liczne inicjatywy społeczne i naukowe, za co był często nagradzany. Był członkiem, m. in. Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji, Stowarzyszenia Kon­erwatorów Zabytków, Deutsche Gesellschaft für Festungsforschung, European Cathedrals Association (członkostwo honorowe). W 1997 został powołany przez Generalnego Konserwatora Zabytków do udziału w radzie krajowego programu „Ochrona i konserwacja architektury obronnej” oraz na rzeczoznawcę ministra kultury i sztuki w tej dziedzinie. Jego dorobek badawczy tworzy 65 publikacji i 44 prace niepublikowane. Zmarł 9 XI 2000 w Gdańsku, pochowany na tamtejszym cmentarzu Łostowickim.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Lech Narębski, Biskup Krzysztof (1952-2000), [w:] Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków [internet: http://www.skz.pl/skz_files/skz_glossary/index.html; dostęp 07.06.2023 r.]

ZIELONKA Bonifacy

ZIELONKA Bonifacy

(1899 – 1975), polski archeolog, nauczyciel, kustosz Działu Archeologii Muzeum Okręgowego w Toruniu, ale także etnograf i Wojewódzki Konserwator Zabytków w województwie bydgoskim.

Urodził się dnia 13 maja 1899 r. we wsi Wacowice nieopodal Drohobycza na terenie współczesnej Ukrainy. Pochodził z wielodzietnej, ubogiej, ale muzykalnej rodziny chłopskiej. Naukę rozpoczął w C.K. Gimnazyum im. Franciszka Józefa w Drohobyczu. Po ukończeniu czwartej klasy naukę przerwał z powodów finansowych i kontynuował ją już w okresie międzywojennym, kiedy zdał maturę (w 1924 r.). W 1934 r. złożył
egzamin nauczycielski i tym samym zdobył kwalifikacje zawodowe. W czasie nauki poznał swoją przyszłą żonę – Weronikę Szczepankiewiczównę z Połajewa na Kujawach. Od młodości interesował się przede wszystkim nauczaniem, folklorem i archeologią. Za namową żony przeniósł się w 1927 r. na Kujawy, gdzie rozpoczął intensywne prace badawcze nad lokalnym folklorem, ale także podjął pracę w wiejskiej szkole w roli nauczyciela. Mimo podjętej pracy znajdował czas na zapisywanie melodii weselnych i dożynkowych z regionu. Skontaktował się także z warszawskim Centralnym Archiwum Fonograficznym powstającym przy Bibliotece Narodowej, od którego otrzymał fonograf, który umożliwił nagrywanie pieśni ludowych. Działał na Kujawach, głównie w Nieszawie i okolicach. Od 1927 r. nową wielką pasją B. Zielonki stała się archeologia. W 1934 r. zetknął się on z doktorem Konradem Jażdżewskim oraz nieco później z Romanem Jakimowiczem. Dzięki tej znajomości ukierunkował swoje zainteresowania. Z ramienia Muzeum Archeologicznego w Warszawie do 1939 r. sprawował opiekę konserwatorską na terenie kilku kujawskich powiatów. Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w podtoruńskiej Brzozie i rozpoczął studia w dziedzinie archeologii i etnografii na nowo utworzonym Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika. W 1950 roku otrzymał stopień magistra filozofii w zakresie prehistorii i został asystentem w Zakładzie Prehistorii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, natomiast po śmierci prof. R. Jakimowicza otrzymywał wykłady zlecone. Równolegle powierzono mu obowiązki kustosza Działu Archeologii toruńskiego Muzeum, w którym pracował w latach 1950-1957. Zielonka prowadził oraz uczestniczył w wielu badaniach wykopaliskowych i powierzchniowych, a do najważniejszych stanowisk archeologicznych badanych przez tego badacza na Kujawach należą m.in.: Lachmirowice, Bodzanowo, Adolfin, Siniarzewo oraz stanowiska zlokalizowane na ziemi chełmińskiej i dobrzyńskiej: Gostkowo, Grębocin, Mała Kępa, Czarnowo. Badania terenowe prowadzone przez B. Zielonkę publikowane były w czasopismach o zasięgu krajowym i regionalnym, jak „Wiadomości Archeologiczne”, „Przegląd Archeologiczny”, „Z Otchłani Wieków” czy „Roczniki Muzeum w Toruniu”. Wśród najważniejszych jego prac znajduje się zarys polskich badań archeologicznych na ziemiach województwa bydgoskiego, monografia cmentarzyska z okresu wpływów rzymskich w Lachmirowicach oraz synteza osadnicza dla rejonu jez. Gopło w okresach późnolateńskim i rzymskim, która stanowiła podstawę uzyskania przez B. Zielonkę doktoratu nauk humanistycznych w 1967 r. na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Działał również intensywnie w zakresie uporządkowania, weryfikacji i inwentaryzacji zabytków archeologicznych, poprzez porządkowanie zbiorów oraz wykonywanie kart dokumentacyjnych dla poszczególnych obiektów. W latach 1957–1961 pełnił funkcję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Archeologicznych na terenie byłego województwa bydgoskiego. Był również członkiem toruńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, w którym przez 15 lat pełnił funkcję prezesa, ale także stał się współzałożycielem Oddziałów tegoż Towarzystwa w Bydgoszczy, Włocławku i Chełmnie. Swoją wielostronną działalność badawczą prowadził do śmierci, która nastąpiła w dniu 12 marca 1975 r. Został pochowany na cmentarzu w Aleksandrowie Kujawskim.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Jacek Woźny, Szkic do portretu zbiorowego archeologów z regionu kujawsko-pomorskiego, „Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego” t. 20, red. Z. Biegański i Wł. Jastrzębski, Bydgoszcz 2007, s. 11-28.
Januariusz Janikowski, Wspomnienie o Bonifacym Zielonce, Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Archeologiczna, nr 23, Łódź 1976, s. 369–374.
Agnieszka Kostrzewa, Bonifacy Zielonka (1899–1975). Nauczyciel, archeolog, folklorysta, [w:] Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, red. K. Ceklarz, A. Spiss, J. Święch, tom V, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Krakowie, Kraków 2019, s. 245–249.

WIECZOROWSKI Tadeusz

WIECZOROWSKI Tadeusz

(1904 – 1970), polski archeolog, muzealnik, członek Polskiej Akademii Nauk, badacz zbrodni hitlerowskich.

Urodził się 24 stycznia 1904 r. w Częstochowie. Dzieciństwo spędził w Opolu, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej. W latach 1919–1922 był uczniem Państwowego Gimnazjum w Rogoźnie Wielkopolskim. Maturę zdał w 1925 roku w Państwowym Gimnazjum w Tarnowskich Górach. Zaraz po niej rozpoczął studia teologiczne w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu, jednakże w 1928 roku porzucił studia teologiczne na rzecz prehistorii, antropologii i etnografii na Uniwersytecie Poznańskim. Uzyskał tam magisterium z prehistorii, zdał także wszystkie egzaminy z zakresu magisterium z historii. Już w trakcie studiów podejmował liczne prace badawcze, w tym w roku 1932 na terenie grodziska w Bydgoszczy-Fordonie. Do września 1939 roku pracował jako asystent w Instytucie Prehistorycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Był bliskim współpracowaniem prof. Józefa Kostrzewskiego, dzięki czemu brał udział w badaniach wykopaliskowych na osadzie obronnej kultury łużyckiej w Biskupinie. W okresie międzywojennym pracował także naukowo w Berlinie w Museum für Vor- and Frügeschichte opracowując zbiory prehistoryczne wywiezione z Bydgoszczy do Berlina i tam złożone jako depozyt. W 1938 r. obronił pracę magisterską na temat ceramiki inkrustowanej ludności kultury łużyckiej. Równolegle pracował także nad materiałami archeologicznymi wczesnośredniowiecznymi z wykopalisk w Gnieźnie. W 1939 roku objął stanowisko kustosza w Dziale Archeologicznym Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Jednak już w pierwszych dniach wojny został aresztowany przetrzymywany w charakterze zakładnika. W okresie okupacji hitlerowskiej pracował jako robotnik przy pracach ziemnych. Niemal natychmiast po wyzwoleniu Bydgoszczy Tadeusz Wieczorowski brał udział w zabezpieczaniu akt dokumentujących zbrodnie hitlerowskie, między innymi dotyczących więźniów oraz teczek personalnych funkcjonariuszy gestapo z Bydgoszczy i Ciechanowa. W latach 1945–1946 działał w ramach Komitetu Ochrony Mienia Państwowego i Kulturalnego, pełniąc funkcję kierownika Biura Okręgowej Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy. W tym czasie, jako doświadczony archeolog, brał udział także w poszukiwaniach miejsc zbrodni w okolicach Bydgoszczy, a także ekshumacji i ustalaniu tożsamości osób pomordowanych i pochowanych w zbiorowych mogiłach. Organizował także nowe miejsca pochówków dla ofiar zbrodni hitlerowskich. Od 1946 r. powraca do zawodu, pełniąc rolę zastępcy kierownika ekspedycji archeologicznej w Biskupinie. Rok później rozpoczyna jednaj nowy etap działalności, związany z pracą w Szczecinie gdzie pełnią funkcję specjalnego delegata Państwowego Muzeum Archeologicznego w terenie. Po przyjeździe do Szczecina Tadeusz Wieczorowski pełnił również funkcję kustosza Działu Prehistorii Muzeum Miejskiego, przekształconego w 1948 roku w Dział Archeologii Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie. Jego głównym zadaniem było ratowanie i porządkowanie zbiorów muzealnych. W tym czasie założył także w Szczecinie oddział Polskiego Towarzystwa Archeologicznego (PTA) i był jego wieloletnim prezesem. Przez lata spędzone na Pomorzu Zachodnim Tadeusz Wieczorowski stworzył kompleksowy program badań archeologicznych nad początkami i wczesnośredniowiecznymi dziejami Szczecina. Już w latach 50. XX w. stworzył Stacje Archeologiczną, która w styczniu 1954 r. została przejęta przez nowo powstały Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk (IHKM PAN), a jej kierownictwo powierzono Tadeuszowi Wieczorowskiemu. Funkcję tę sprawował do śmierci, która nastąpiła nagle 14 maja 1970 r. Był jedną z czołowych postaci szczecińskiego środowiska naukowego, honorowaną za zasługi w ratowaniu zabytków archeologicznych, pracę naukową i popularyzatorską.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Władysław Filipowiak, Z żałobnej karty. MGR Tadeusz Wieczorowski (1904-1970), [w:] Materiały Zachodniopomorskie, t. 16, 1970, s. 787-788.
Włodzimierz Szafrański, Tadeusz Wieczorowski (nekrolog), Z otchłani wieków, R. 37, 1971, s. 49-50.

WAWRZYKOWSKA Bogusława

WAWRZYKOWSKA Bogusława

(1942 – 2012), polski archeolog, muzealnik, kierownik Działu Archeologii Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Urodziła się 11 stycznia 1942 r. w Szumsku na terenie współczesnej Ukrainy. Po wojnie rodzina Wawrzykowskich związała swoją przyszłość z regionem kujawsko-pomorskim. W roku 1960 ukończyła. Państwowe Liceum Technik Plastycznych w Bydgoszczy. W latach 1961–1966 realizowała studia w zakresie archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, a w październiku 1967 roku uzyskała tytuł magistra. Po zakończeniu studiów związała swoją przyszłość ze środowiskiem muzealniczym. Podejmowała prace w Muzeum Mazurskim w Olsztynie, Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej w Mławie, ale wykonywała również prace zlecone u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie. Od marca 1969 r. związała się ostatecznie z Muzeum Okręgowym w Toruniu. Moment podjęcia przez nią pracy zbiegł się z licznymi zmianami strukturalnymi, pracami remontowymi i organizacyjnymi Działu Archeologii. Mimo wszystko, dzięki wielkiej determinacji potrafiła realizować wiele interesujących projektów badawczych, ekspozycyjnych, edukacyjnych oraz konferencji. Bogusława Wawrzykowska prowadziła także badania wykopaliskowe. Warto wspomnieć, że jako pierwsza rozpoczęła prace badawcze nad osadnictwem neolitycznym na ziemi chełmińskiej. Do ważniejszych stanowisk archeologicznych badanych przez Nią należą: Szarlej stan. 6 i 6a, Brąchnówko stan. 1, Stablewice stan. 1, Siemoń stan. 15, Toruń stan. 242-Katarzynka, Toruń stan. 327-Fort Żółkiewskiego. Oprócz tego uczestniczyła lub współuczestniczyła w licznych badaniach powierzchniowych (w tym AZP), ratowniczych oraz nadzorach prowadzonych zarówno przez Muzeum, jak i inne instytucje. W latach 80. XX wieku odbyła także kilka wyjazdów, m.in.: do Wielkiej Brytanii, dwukrotnie do Czechosłowacji oraz do Finlandii. Była autorką, współredaktorką oraz kuratorem wielu publikacji w formie artykułów, książek czy wystaw. Za swoją działalność naukowo-badawczą i wystawienniczą była wyróżniana i nagradzana. Zmarła 17 marca 2012 r. w wyniku niespodziewanej i ciężkiej choroby w Radomiu.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Beata Bielińska-Majewska, Violetta Stawska, Bogusława Wawrzykowska (1942-2012), [w:] Pomorania Antiqua, t. 29, s. 411-416.

TUSZYŃSKI Marian

TUSZYŃSKI Marian

(1901 – 1966), powstaniec Wielkopolski, prawnik, sędzia, żołnierz kampanii wrześniowej, archeolog.

Urodził się 8 grudnia 1901 r. w Górze k/Śrema. Jako uczeń gimnazjalny wstąpił dnia 31.12.1918 r. jako ochotnik do oddziału powstańczego w Śremie i nieprzerwanie służył w batalionie śremskim. W trakcie powstania brał czynny udział w walkach na odcinku frontowym Rawicz – Kępno. Na skutek odniesionych ran został bezterminowo urlopowany w listopadzie 1920 r. Ponownie został powołany do służby wojskowej w marcu 1921 r. W roku 1927 otrzymał nominację na ppor. rezerwy – zaś w 1939 r. na por. rezerwy. Podjął równocześnie studia prawnicze, które zakończył w 1931 r. uzyskał dyplom magistra. W 1936 r. złożył egzamin sędziowski, a od 01 września 1938 r., aż do mobilizacji w 1939 r. był asesorem sądowym w Sądzie Okręgowym w Poznaniu. W kampanii wrześniowej 1939 r. był przydzielony do 56 pułku piechoty. Po klęsce wrześniowej przekroczył granicę Polsko – Węgierską i został osadzony w obozie dla internowanych. Po ucieczce z obozu w grudniu 1944 r. postanowił wrócić w rodzinne strony. Do Poznania dotarł w maju 1945 r. Po wojnie podjął kolejne studia, najpierw na UMK w Toruniu pod kierunkiem prof. Romana Jakimowicza, a po jego śmierci w Poznaniu, gdzie w roku 1952 uzyskał dyplom magistra filozofii w zakresie archeologii. Od 1948 r. prowadzi systematyczne badania archeologiczne na wielu stanowiskach. Przedmiotem jego badań było m.in. wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Grucznie czy zespół osadniczy w Kruszwicy, Góra Zamkowa w Grudziądzu czy cmentarzysko kultury pomorskiej w Podwiesku. Od 15 listopada 1966 r. podejmuje pracę w Muzeum w Grudziądzu, obejmując stanowisko kierownika Działu Archeologii, które piastuje do swojej śmierci. Równolegle przygotowywał prace doktorską. W 1958 r. został odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym za udział w walkach w trakcie powstania. Zmarł w sposób nagły dnia 17 listopada 1966 r.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Informator Muzeum w Grudziądzu, rok VII, nr 4 (70), październik-grudzień 1966.
Strona internetowa: www.powstańcy-wielkopolscy.pl

SZWAJCER Walenty

SZWAJCER Walenty

(1907 – 1994), nauczyciel, odkrywca osady obronnej w Biskupinie, sołtys wsi Biskupin.

Urodził się 7 lutego 1907 r. w Piastowicach w Wielkopolsce. Ojciec Antoni Schweitzer (wg pierwotnej pisowni) był rolnikiem zarządzającym 40 ha gospodarstwem. Matka Julianna, z domu Świderek, zajmowała się prowadzeniem domu oraz wychowaniem 11 dzieci, najmłodszym był Walenty. W latach 1914-1921 uczęszczał w Piastowicach do jednoklasowej szkoły. W 1920 złożył dokumenty do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Wągrowcu. W 1923 zdał z wyróżnieniem egzaminy wstępne i rozpoczął tam naukę. Po 5 latach zakończył ją w 1928 roku zdaniem egzaminu dojrzałości – pierwszego egzaminu nauczycielskiego. Uprawnił go on do objęcia stanowiska tymczasowego nauczyciela szkoły powszechnej. Pełne kwalifikacje zawodowe uzyskał 4 kwietnia 1933 roku po zdaniu Praktycznego Egzaminu na Nauczyciela Szkół Publicznych. Stałym nauczycielem publicznych szkół powszechnych został mianowany 26 czerwca 1935 roku, a przysięgę służbową złożył 3 lutego 1937 roku. Pierwszą posadę objął w oddalonych o 10 km od Żnina Gorzycach w tym samym roku, a w roku 1930 w Sarbinowie I. W wyniku postawionego mu przez ZNP ultimatum rozpoczął we wrześni 1932 r. pracę w szkole podstawowej I stopnia w Biskupinie. Od początku pracy w Biskupinie interesował się lokalną historią i legendami. Wraz ze swoimi uczniami odbywał wycieczki w rejon Jeziora Biskupińskiego, a znajdowane na terenie półwyspu zabytki oraz wystające z wody pale zwróciły jego uwagę. O swoich odkryciach zawiadomił poznańskiego badacza Józefa Kostrzewskiego, który przez kolejne lata prowadził w tym miejscu badania wykopaliskowe. Brał w nich udział również Walenty Szwajcer pomagając w oprowadzaniu zwiedzających wykopaliska gości, m.in. Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. W sierpniu 1939 r. kierował pracami przy kopaniu rowów strzeleckich, a 1 września tego roku wręczał karty mobilizacyjne powołanym mieszkańcom Biskupina. Po zajęciu wsi przez wojska niemieckie podlegał aresztowi domowemu. Dzięki wsparciu zaprzyjaźnionego Niemca Ericha Rusta dostał pracę w cukrowni w Żninie na stanowisku ekspedienta wytłoków, dzięki czemu uniknął przesiedlenia do Generalnej Guberni. W styczniu 1940 roku został zatrudniony jako urzędnik gospodarczy w majątkach rolnych powiatu żnińskiego: kolejno w Woli, Sarbinowie I i Gogółkowie. Po zakończeniu okupacji niemieckiej powrócił do Biskupina obejmując posadę nauczyciela i organizując lokalne struktury oświaty. Od 1946 r. należał do PPS, a po kongresie zjednoczeniowym z PPR w 1948 roku do PZPR. Poza oprowadzeniem po wykopaliskach biskupińskich prowadził również zajęcia z marksizmu na Archeologicznych Obozach Szkoleniowych organizowanych w Biskupinie z dwuletnią przerwą od 1951 do 1963 roku. Zajmował się również intendenturą ekspedycji, która prowadziła badania już w ramach powołanego w 1950 roku Muzeum w Biskupinie. Nieprawidłowości w prowadzeniu dokumentacji finansowej i nie rejestrowanie wszystkich zakupów były podstawą do postawienia Walentemu Szwajcerowi zarzutu defraudacji i zastosowanie w styczniu 1961 r. tymczasowego aresztu, co spowodowało zawieszenie w służbie nauczycielskiej przez Inspektorat Oświaty w Żninie. Do pracy w szkole przywrócono go we wrześniu 1962 r. W sentencji wyroku sądu na rozprawie, która odbyła się trzy lata po aresztowaniu, stwierdzono jedynie nieporządek w dokumentach finansowych i wycofano wszystkie zarzuty. Stanowisko kierownika szkoły odzyskał dopiero w listopadzie 1967 roku. Po powrocie do szkoły wycofał się z pracy na wykopaliskach. Walenty Szwajcer był osobą angażująca się także w życie społeczne. Dwukrotnie został wybrany sołtysem Biskupina. W 1950 roku został powołany przez Pełnomocnika Powiatowego do Walki z Analfabetyzmem jako nauczyciel kontraktowy w Szkole dla Pracujących w Gąsawie. W 1951 roku był współorganizatorem spółdzielni produkcyjnej w Biskupinie. Dzięki jego staraniom wieś została również zelektryfikowana. Założył również schronisko młodzieżowe, którego był kierownikiem do 1990 r. Za swoje zasługi był wielokrotnie nagradzany, m.in. Złotym Krzyżem Zasług czy Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Walenty Szwajcer zmarł 2 czerwca 1994 r. Został pochowany na cmentarzu w Wenecji, po drugiej stronie Jeziora Biskupińskiego. Jego imię nosi m.in. Biskupińskie Towarzystwo Archeologiczne powołane w 2003 r.
&nbsp
Współcześnie w regionie upamiętniony przez:
&nbsp
– Biskupińskie Towarzystwo Archeologiczne im. Walentego Szwajcera

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Walenty Szwajcer, Wiesław Zajączkowski, Biskupin i jego odkrywca, Warszawa 1997.

SIKORSKI Czesław

SIKORSKI Czesław

(19431 – 1995), archeolog, historyk, starszy kustosz Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu, miejski konserwator zabytków, działacz społeczny.

Urodził się 4 stycznia 1943 r. w Gnieźnie. Podstawowe wykształcenie odebrał w rodzinnym mieście, po czym rozpoczął studia w zakresie archeologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pracę magisterską pt. „Materiały do pradziejów powiatu lipnowskiego” obronił w 1967 r. Już w trakcie ostatniego roku studiów odbył staż w urzędzie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie. Po zakończeniu studiów podjął pracę w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, a od 1 kwietnia 1968 r. związał się na stałe z Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu, w dziale archeologicznym i historycznym. W 1975 r. poślubił Janinę Bogusławę z d. Strzelczyk. Jego zainteresowania naukowe objęły szeroki rejon północno-zachodnich Kujaw i wschodnich Pałuk, a liczne prace badawcze przyczyniły się do wzrostu znaczenia muzeum inowrocławskiego. Prowadził liczne prace archeologiczne na terenie Inowrocławia, m.in. w reliktach klasztoru franciszkanów. Wśród innych ważnych stanowisk badanych przez Czesława Sikorskiego wymienić należy badania w Szarleju-Arturowie, w Słaboszewie czy na terenie zamków w Nowym Jasińcu czy Wenecji. Na bazie materiałów z tego ostatniego stanowiska przygotował prace pt. „Zamek w pałuckiej Wenecji”, na podstawie której uzyskał w 1987 r. tytuł doktora nauk humanistycznych w zakresie historii w Wojskowym Instytucie Historycznym w Warszawie. Badania prowadzone nad zamkiem weneckim rozwinęły jego zainteresowania architekturą obronną, toteż te właśnie problemy, a konkretnie warownie archidiecezji gnieźnieńskiej stały się przedmiotem rozprawy habilitacyjnej, której nie zdążył jednak dokończyć. Poza licznymi opracowaniami naukowymi publikował także prace o charakterze popularnonaukowym, przewodniki i broszury. Prace te podejmowały nie tylko zagadnienia związane z wynikami badań archeologicznych, ale szeroko rozumianej historii – regionalnej, społecznej czy sztuki. Od 1 stycznia 1983 pełnił obowiązki miejskiego konserwatora zabytków, pełnomocnika wojewódzkiego konserwatora zabytków. Angażował się również w życie społeczne Inowrocławia. W latach 1990-1994 przewodniczył działającej przy Radzie Miejskiej Komisji ds. Nazewnictwa ulic, walnie przyczyniając się do tego, że proponowane zmiany w miejskiej toponomastyce były logiczne i wyważone. W 1990 r. kandydował z listy Komitetu Obywatelskiego do Rady Miejskiej, a w 1994 r. z listy Forum Gospodarczego, mandatu jednak nie uzyskał. W drugiej kadencji samorządu miejskiego został członkiem Komisji Budownictwa, Ładu Przestrzennego i Gospodarki Terenami. Zmarł 31 marca 2005 r. w Inowrocławiu.

&nbsp
Opracowane na podstawie:

Dariusz Karczewski, Czesław Sikorski 1943-1995. Nekrolog,
Ziemia Kujawska, t. XI, 1995, s. 161-164.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.