HARTKNOCH Johannes Christoph

HARTKNOCH Johannes Christoph

(1644 – 1687), historyk, profesor gimnazjalny w Toruniu.

Ur. w Jabłonce k. Szczytna. Tam rozpoczął naukę, którą kontynuował w Pasymiu. W związku z działaniami wojsk polsko-litewskich i tatarskich uciekł w 1656 r. do Olsztyna. Rok później rozpoczął naukę w Królewcu. Po śmierci rodziców znalazł się pod opieką pastora Andreasa Caspariego w Bartoszycach i tam kontynuował naukę. W 1660 r. ponownie w Królewcu. Po okresie problemów zdrowotnych i załatwiania spraw rodzinnych w 1662 r. rozpoczął w Królewcu studia na wydziale filozoficznym. W 1665 r. został domowym nauczycielem u burgrabiego kowieńskiego. W następnym roku został rektorem szkoły luterańskiej w Wilnie. Następnie krótko przebywał w Gdańsku, by wrócić znów do Królewca celem dalszych studiów. Nie pierwszy raz borykając się z problemami finansowymi przerwał naukę i znów został nauczycielem domowym. Po ponownym powrocie do Królewca, ukończył w 1672 studia jako magister filozofii i został tam wykładowcą. Zaczął wówczas także publikować pierwsze prace, z czasem poświęcając się dziejom Prus i Polski. W 1677 r. zaproponowano mu profesurę w gimnazjum w Toruniu. Tu opublikował swoje najważniejsze prace historyczne. W 1686 r. został też konrektorem gimnazjum. Zmarł na początku następnego roku na gruźlicę. Pochowany w toruńskim kościele Najświętszej Marii Panny.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Jerzy Serczyk, Hartknoch Johannes Christoph, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 111-113.

GOLTZ Bogumił

GOLTZ Bogumił

(1801 – 1870), niemiecki pisarz i etnograf.

Ur. w Warszawie. Uczył się m.in. w Kwidzynie i Królewcu. Odbył też praktykę rolniczą w Ciechocinie, a także przed semestr studiował we Wrocławiu. Następnie ożenił się z Amalie Josaphine von Blumberg i kupił w Lisewie koło Golubia gospodarstwo. W 1831 zamieszkał jednak w Golubiu i rozpoczął działalność pisarską. Z czasem przeprowadził się do Toruniu. Odbył podróże po licznych krajach europejskich. Był także w Egipcie o którym napisał osobną publikację porównując Arabów z Polakami, Niemcami i Żydami. Wygłaszał liczne odczyty, zarówno w kraju i za granicą i z tej działalności się utrzymywał. W tym okresie stał się bardzo rozpoznawalny. Relacje z jego zagranicznych podróży i wystąpień opisywane były w lokalnych gazetach. W 1856 r. towarzystwo „Coppernicus Vereins für Wissensachft und Kunst zu Thorn” mianowało go swoim honorowym członkiem. Współpracował także z periodykiem „Thorner Wochenblatt”. W 1858 r. zasiadał w składzie rady miejskiej. W 1869 r., po jednej z podróży wrócił chory. Zm. 12 XI 1870 r. Spoczął na toruńskim cmentarzu św. Jerzego..

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Weronika Jaworska, Goltz Bogumił, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 99-100.

GLICZNER Erazm

GLICZNER Erazm

(1535 – 1603), pedagog, pisarz religijny, pastor i kaznodzieja.

Ur. w Żninie. Tam rozpoczął naukę, którą kontynuował w gimnazjum w Złotoryi. W 1554 r. rozpoczął studia w Królewcu. Nieco wcześniej pracował na Litwie jako nauczyciel domowy. W 1558 r. rozpoczął też studia w Krakowie. W tym roku wydał rozprawę pt.
Książki o wychowaniu dzieci. Początkowo związany był z luteranizmem, następnie był kaznodzieją kalwińskim, natomiast od 1562 r. ponownie związał się z luteranami. Po okresowym działaniu w Wielkopolsce, w latach 1567-1569 był kaznodzieją w kościele NMP w Toruniu, po czym został pastorem w Grodzisku Wielkopolskim. W tym okresie swojej działalności publikował liczne teksty religijne. Poza tym w 1570 r. był jednym z inicjatorów zgody sandomierskiej zawartej pomiędzy wyznaniami protestanckimi. W 1595 r. uczestniczył w Toruniu w synodzie protestanckim. Pod koniec życia został nadwornym kaznodzieją Zofii z Zamoyskich Działyńskiej w Brodnicy oraz kaznodzieją w tamtejszej gminie. Tam zmarł 21 I 1603 r. i tamże został pochowany. Cenny księgozbiór Glicznera kupiła dla gimnazjum akademickiego toruńska Rada Miejska.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Stanisław Salmonowicz, Gliczner Erazm, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 98-99.

DONIMIRSKI Jan

DONIMIRSKI Jan Piotr, h. Brochwicz

(1888 – 1939), ziemianin, działacz społeczny i polityczny.

Ur. w majątku rodzinnym w Łysomicach niedaleko Torunia. Uczył się w Chełmnie i Toruniu, a od 1908 r. był słuchaczem wykładów z rolnictwa i ekonomii politycznej na uniwersytecie we Wrocławiu. W 1910 r. został powołany do 3. pułku dragonów w Bydgoszczy. Do 1912 r. odbył służbę i ćwiczenia wojskowe po czym przeszedł do rezerwy. Wyjechał następnie do Monachium by kontynuować studia. W 1914 r. wyruszył na front wschodni. Uczestniczył w bitwie pod Tannenbergiem. W tym roku został odznaczony Żelaznym Krzyżem II kl. Został także poważnie ranny po upadku z konia. W 1915 r. leczył się w lazaretach w Inowrocławiu i Toruniu. Jako niezdolny do dalszej służby pozostał do końca wojny. W grudniu 1918 r. został posłem z powiatu toruńskiego na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu oraz komendantem okręgowym tajnej Organizacji Wojskowej Pomorza. W 1919 r. wstąpił do powstańczej Armii Wielkopolskiej. W l. 1919-1920 był adiutantem płk. Stanisława Skrzyńskiego, dowódcy Dywizjonu Pomorskiego. Działał w tym okresie na terenie Pomorza i zakończył służbę w 1920 r. w Nowym Mieście Lubawskim jako delegat wojskowy. Od tego momentu rozpoczął działalność w licznych organizacjach gospodarczych. W 1924 r. został prezesem Pomorskiego Towarzystwa Rolniczego. Działał także politycznie w ramach Chrześcijańsko-Narodowego Stronnictwa Rolniczego. Jako jeden z najzamożniejszych ziemian pomorskich zajmował się w swoim majątku w Łysomicach hodowlą bydła i koni szlachetnych, a także uprawą buraka cukrowego. Od 1919 r. zarządzał także leżącym nieopodal Janikowa majątkiem Kołuda Wielka. W listopadzie 1926 r. miał miejsce w Łysomicach zjazd ziemian pomorskich, którzy okazali wówczas poparcie Piłsudskiemu. W 1928 r. z nominacji papieża Piusa XI został szambelanem świeckim. Odznaczany Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta i Medalem Niepodległości. Od 1934 do 1939 r. był prezesem Pomorskiej Izby Rolniczej. Po wybuchu II wojny światowej został 21 X 1939 r. aresztowany, a następnie więziony w toruńskim Forcie VII. Prawdopodobnie został rozstrzelany w lasku na Barbarce i pochowany w grobie masowym, choć istnieje też hipoteza, że został już zamordowany w Forcie.

Współcześnie w regionie upamiętniony poprzez:

– dedykowaną tablicę w Papowie Toruńskim

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Mariusz Wołos, Donimirski Jan Piotr, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 72-75.

DOBROWOLSKI Władysław

DOBROWOLSKI Władysław

(1903 – 1964), nauczyciel, działacz oświatowy, prezydent miasta Torunia.

Ur. w Warszawie, w rodzinie o tradycjach niepodległościowych i socjalistycznych. Uczył się najpierw w Warszawie, później w Seminarium Nauczycielskim w Siennicy. Ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie. W 1920 r. brał udział w obronie miasta przed bolszewikami. W kolejnych latach działał w Związku Strzeleckim. Po ślubie przeprowadził się na Pomorze i od 1931 do 1936 r. uczył w szkole w Linówcu. Od 1932 do 1935 r. nauczyciel w szkole powszechnej w Chełmnie. W 1936 r. został kierownikiem szkoły we wsi Wrzosy. We wrześniu 1939 r. jako kapral brał udział w obronie Warszawy. Od 1940 do 1945 r. nauczyciel w szkole w Zawadach w powiecie warszawskim. Po wojnie wrócił do szkoły we Wrzosach. Działał w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Po wojnie wstąpił też w szeregi Polskiej Partii Socjalistycznej. Od 1945 do 1949 r. prezydent Torunia. Trudny okres prezydentury wypełniony był sporami z wojskiem radzieckim dotyczącymi m.in. odzyskiwania zakładów i obiektów publicznych. W 1948 r. po połączeniu PPS z PPR wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Po ustąpieniu z prezydentury ponownie pracował w oświacie. W 1953 r. usunięty z partii, wrócił do niej w 1957 r. W następnym okresie życia związał się z Warszawą gdzie pracował w Centralnym Związku Spółdzielczości Pracy. Zm. 8 maja 1964 r. Spoczął na Powązkach.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Mirosław Golon, Dobrowolski Władysław, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, t. 1, Toruń 1998, s. 82-83.

CZYŻAK Józef Antoni

CZYŻAK Józef Antoni

(1897 – 1939), lekarz, położnik, ginekolog.

Ur. w Brzyskorzystewku w powiecie żnińskim. Uczeń gimnazjum w Bydgoszczy. W związku z działalnością filomacką przeniósł się po pewnym czasie do Wągrowca, gdzie wstąpił do Towarzystwa Tomasza Zana. Maturę zdał w 1916 r. po czym został wcielony do armii niemieckiej i walczył zarówno na froncie wschodnim i zachodnim. W 1918 r. wrócił w rodzinne strony i przejął po zmarłym ojcu dzierżawiony majątek w Zdziersku w powiecie szubińskim i wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim. W 1919 r. rozpoczął w Poznaniu studia medyczne. Zaangażował się też w propagandę plebiscytową na Śląsku, a w 1920 r. wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Od 1921 r. kontynuował studia we Wrocławiu, został jednak wyrzucony z uczelni za działalność plebiscytową. Następnie trafił do Warszawy, by ostatecznie dyplom lekarski zdobyć w 1925 r. w Poznaniu. Po krótkiej pracy na uczelni, związał się z Kliniką Położniczo-Ginekologiczną. Dokształcał się w Wiedniu, Monachium i Pradze. W 1933 r. przeprowadził się do Torunia. Poza pracą w toruńskich szpitalach, prowadził też prywatną praktykę. Na ul. Legionów 15 utworzył z czasem własną klinikę. Był także autorem kilka prac naukowych i członkiem branżowych towarzystw. Aresztowany w październiku 1939 r., więziony w Forcie VII i finalnie rozstrzelany w lesie Barbarka pod Toruniem.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Piotr Krzysztof Kuty, Czarliński Adam Leon Michał Schedlin, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 60-62.

BOETHKE Karl August

BOETHKE Karl August

(1830 – 1912), profesor gimnazjalny, prezes Coppernicus-Verein, honorowy obywatel Torunia.

Ur. w Bydgoszczy. Syn tamtejszego burmistrza. Uczył się najpierw w rodzinnym mieście, później w Halle. Tam oraz następnie w Berlinie studiował filologię. Po odbyciu w l. 1851-1852 stażu nauczycielskiego, został nauczycielem domowym w położonym niedaleko Inowrocławia Rojewie. W 1855 r. osiadł w Toruniu, gdzie został nauczycielem w miejscowym gimnazjum. Od 1882 r. tytułował się profesorem gimnazjalnym. W trakcie pracy w toruńskim gimnazjum brał m.in. udział w pracach mających na celu uporządkowanie zbiorów bibliotecznych. Przygotowywał także, jako pomoce dydaktyczne, podręczniki do nauki języka angielskiego. Poza tym zajmował się działalnością literacką. Od 1862 r. działał w Coppernicus-Verein für Wissenschaft und Kunst, którego od 1888 r. aż do śmierci był prezesem. W ramach tej działalności często wygłaszał referaty na temat literatury. Poza tym angażował się w wydanie w 1873 r. edycji dzieła Mikołaja Kopernika „De revolutionibus”. Z gimnazjum odszedł na emeryturę w 1902 r. W dwa lata później przygotował pracę poświęconą historii Coppernicus-Verein. W Toruniu zasłużył się także jako propagator sportu. W l. 1873-1912 był nawet przedstawicielem niemieckiego związku sportowego na powiat toruński. Za działalność na tym polu uhonorowano go kamieniem z płytą brązową, który jeszcze w międzywojniu stał przy obecnej ul. Mickiewicza, przed halą sportową. Z działalności społecznej warto odnotować choćby jego przewodniczenie radzie miejskiej. W 1900 r. został honorowym obywatelem Torunia. W tym mieście zmarł 2 II 1912 r.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Magdalena Niedzielska, Boethke Karl August, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. K. Mikulskiego, t. 2, Toruń 2000, s. 40-41.

CZAPLEWSKI Paweł

CZAPLEWSKI Paweł Antoni

(1849 – 1907), pisarz, historyk, uczestnik wojny francusko-pruskiej.

Ur. w Zblewie niedaleko Starogardu. Początkowo uczył się w szkole niemieckiej, następnie w Pelplinie i gimnazjum w Chojnicach. Po maturze (1896) studiował teologię w seminarium pelplińskim. Wyświęcony został w 1900 r. i został wikariuszem w parafii w Pręgowie pod Gdańskiem. Po krótkich pobytach w kilku parafiach, został w 1907 r. najpierw administratorem w Czarnowie, później proboszczem w Unisławiu (do 1910 r.). Następnie przeniósł się do parafii w Szynychu. Od 1921 do 1931 r. był proboszczem w Byszewie. W 1940 r. został aresztowany przez Gestapo i osadzony w obozie w Stutthofie, skąd ze względów zdrowotnych zwolniono go po kilku tygodniach. Związał się następnie z parafią w Miłobądzu. Z niej jak również z m.in. funkcji dziekana tczewskiego zrezygnował w 1951 r.
Dużo uwagi poświęcał pracy badawczej. Był aktywnym członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego prezesem wybierany był dwukrotnie. Publikował liczne prace z zakresu Historii Kościoła i często wygłaszał publiczne wykłady. Po odzyskaniu niepodległości brał aktywny udział w życiu politycznym. W 1928 r. otrzymał Złoty Krzyż Zasługi. Po wojnie został profesorem w seminarium w Pelplinie, dążył również do odbudowy TNT. Mimo rezygnacji ze stanowisk kościelnych, nadal pracował naukowo. Zmarł 12 I 1963 r. w Turze k. Tczewa. Spoczął na cmentarzu w Godziszewie.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Antoni Czacharowski, Czaplewski Paweł Antoni, [w:] Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego , t. 1, Toruń 1998, s. 53-54.

CHUDZIŃSKI Antoni

CHUDZIŃSKI Antoni

(1849 – 1907), pisarz, historyk, uczestnik wojny francusko-pruskiej.

Ur. w Zdzieszu niedaleko Koźmina. Uczył się w Śremie i Ostrowie. W pierwszym z tych miast zdał w 1869 r. maturę. Studiował filologię we Wrocławiu, naukę przerwał jego udział w wojnie francusko-pruskiej. Po niej wrócił na studia. Następnie w l. 1874-1878 był nauczycielem w domu generała Taczanowskiego w Choryni. Tą samą funkcję pełnił też w Warszawie u bankiera Epsteina. W 1878 r. zdał egzamin na nauczyciela gimnazjalnego i w latach 1878-79 nauczał w Wejherowie i Grudziądzu. Następnie został nauczycielem gimnazjalnym w Brodnicy oraz tłumaczem języka rosyjskiego.
Interesował się nauką. Sam publikował, niekiedy również pod pseudonimami. Jego zainteresowania obejmowały zarówno dzieje starożytne, historię szkolnictwa jak i regionalistykę. W badaniach lokalnych skupił się przede wszystkim na Brodnicy i ziemi chełmińskiej. Zmarł w 1907 r. Spoczął na cmentarzu w Brodnicy.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Alfons Mańkowski, Chudziński Antoni, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 3, 1937.

BAŁACHOWSKI Witold

BAŁACHOWSKI Witold Kalikst

(1892 – 1940), profesor gimnazjalny, ofiara zbrodni katyńskiej.

Ur. w Ciborzu. Uczył się w gimnazjum w Brodnicy. Po maturze, w 1914 r., rozpoczął w Berlinie studia filozoficzne, które przerwała jednak wojna. Służył w wojsku niemieckim i do końca wojny dosłużył się stopnia podporucznika. Do października 1919 r. służył jeszcze w Staży Ludowej jako dowódca na części powiatu brodnickiego. W październiku t.r. został dowódcą baterii zapasowej w Poznaniu i stamtąd ruszył na Pomorze w okolice Brodnicy. Wówczas rozpoczął też w Poznaniu studia na Wydziale Filozoficznym. Ukończył je w roku akademickim 1921/1922, ale już od roku 1920/1921 pracował w katedrze języka i literatury angielskiej jako zastępca asystenta. Od 1921 do 1923 r. prowadził także zajęcia z historii sztuki. Po dopuszczeniu do egzaminów z języka niemieckiego, francuskiego i angielskiego oraz pomyślnym ich zdaniu w 1926 r., Komisja Egzaminacyjna dla Kandydatów na Nauczycieli Szkół Średnich, potwierdziła jego kwalifikacje nauczycielskie. Już od 1923 był nauczycielem w Gimnazjum im. M. Kopernika w Bydgoszczy. W 1933 r. został dyrektorem gimnazjum, ale funkcję tę sprawował tylko przez jeden rok szkolny. Nauczycielem pozostał jednak do wybuchu II wojny światowej. Przed wojną odbył ćwiczenie wojskowe i prawdopodobnie uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939 r. Następnie znalazł się w niewoli sowieckiej w Kozielsku skąd został wywieziony 3 IV 1940 r. W tym roku zamordowany w Katyniu. Jego zwłoki zostały zidentyfikowane w 1943 r.

&nbsp
Oprac. na podstawie:

Janusz Kutta, Bałachowski Witold Kalikst, [w:] Bydgoski słownik biograficzny, pod. red. Janusza Kutty, t. 1, Bydgoszcz 1994, s. 22.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.